De essentie van qi gong berust op drie pijlers, met name
1. Het ontspannen van de geest
2. Het reguleren van de ademhaling en de bloeddruk
3. Het verbeteren van de lichaamshouding
Aan de ene kant zal Qi Gong ervoor zorgen dat er een dynamisch evenwicht bereikt en behouden wordt in het lichaam tussen de tegengestelde krachten Yin en Yang.
Anderzijds stelt het ons lichaam in staat om aan zelfregulatie te doen van de lichaamsfuncties door een vlotte doorstroming van de innerlijke levensenergie, Qi, mogelijk te maken.
Alles in ons en om ons bestaat dankzij Qi. Zolang we leven bezitten we Qi, al kan de ene persoon er meer hebben dan de andere.
Van bij onze geboorte krijgen we een bepaalde hoeveelheid oer-qi mee van onze ouders en die vullen we in de loop van ons leven aan met ondermeer graan-qi uit het voedsel en lucht-qi via de ademhaling. Toch halen we ook Qi uit onze omgeving, het zogenaamde universum-qi, zoals we ook qi kunnen opdoen middels contact met andere mensen. Vooral het contact met een persoon van het andere geslacht kan een sterke energieleverancier zijn.
De seksuele energie blijkt trouwens van ontzettend groot belang te zijn. Eens mensen hun sexuele energie verliezen blijken ze opeens veel vatbaarder voor ziekten.
In onze longen worden de verschillende energieën die we opdoen gemengd met de aanwezige oer-qi en zo getransformeerd tot waarachtig-qi (wei-qi) en bloed. Beiden worden dan door middel van de hart-pomp door het lichaam gestuurd om daar de organen van de nodige energie te voorzien. Daar waar het bloed via de aders en de bloedvaten haar doel bereikt, vindt Qi zijn weg doorheen het lichaam middels een netwerk van kanalen of meridianen. Hoewel ze niet direct fysisch waarneembaar zijn zoals de bloedbanen, heeft de wetenschap toch het bestaan ervan kunnen aantonen.
I
eder orgaan in ons lichaam heeft een bepaalde functie en heeft energie nodig om deze te vervullen. Alle meridianen zijn met elkaar verbonden en geven hun energie aan elkander door. Daarom spreekt men ook over de moeder/zoon relatie van de meridianen. De moeder geeft haar energie door aan de volgende meridiaan, haar zoon. Deze wordt op zijn beurt dan moeder van de volgende, enz.
Wanneer nu een bepaalde meridiaan om welke reden dan ook geblokkeerd raakt dan zal de energie er niet vlot doorstromen, met als gevolg dat de meridiaan ervoor (moeder) met een teveel aan energie blijft zitten en overactief raakt (zoals dat bvb het geval is met diarree). De zoon van de geblokkeerde meridiaan van zijn kant zal daarentegen te weinig energie ontvangen en dus zijn werk niet goed kunnen doen (zoals bij constipatie of luie darm).
In beide gevallen zullen er ziekten ontstaan. Volgens de Chinese geneeskunde is kanker bvb een mooi voorbeeld van een blokkade die uiteindelijke levensbedreigend wordt en kan verholpen worden door een goede Qi doorstroming tot stand te brengen en te bevorderen.
Blokkades in het lichaam ontstaan in de eerste plaats door een foutieve houding, zoals voorovergebogen lopen of in een stoel 'hangen'. Ook de schouders onnatuurlijk achteruit trekken en de borst vooruit duwen kan blokkaders opleveren. Sommige houdingen of gewoonten zoals het steeds op hoge hakken lopen bij vrouwen kan problemen veroorzaken. In dit laatste geval immers worden de kuitspieren korter zodat het enkelgewricht in zijn bewegingsvrijheid geremd wordt. Uiteraard voelen we dat niet omdat we ernaar gaan leven. We houden er rekening mee en vermijden handelingen die pijn doen. We voelen het des te beter als we dan toch eens langere tijd op blote voeten moeten lopen. Het gevolg is pijnlijke kuiten, die we trachten te vermijden door opnieuw hoge hakken te dragen.
Het stramme gewricht dat op die manier ontstaat is een voorname bron van blokkade en kan er de oorzaak van zijn dat yin energie uit de aarde niet kan opstijgen naar het lichaam, maar ook dat de yin meridianen die erdoor lopen zoals de lever-, nier- en milt-meridianen hun energie niet goed doorgeven.
Op dezelfde manier kunnen in alle gewrichten van het lichaam blokkades ontstaan.
Het is derhalve zeer belangrijk om te leren wat een goed houding is en om rustig te bewegen waarbij de gewrichten losgewerkt worden. Daarnaast is een energetische stretching nodig om de spieren langer te maken zodat de gewrichten meer bewegingsvrijheid krijgen.
Bij het stretchen moeten we er vooral op letten dat we de pijngrens nooit overschrijven want dat zou wel eens voor spierkwetsuren kunnen zorgen en dan zijn we nog verder van huis. Daarnaast mogen we zeker nooit naveren. Een brukse beweging van de spieren veroorzaakt immer een 'krimpreflex' in de spier zelf zodat ze korter wordt in plaats van langer.
Energetische stretching wil zeggen dat we onze volledige aandacht houden in de spier of spiergroep die we aan het stretchen zijn. 
Zodoende brengen we daar energie naartoe, wat het resultaat bevordert. Er bestaat een speciale Oosterse vorm van stretchen, het makko-ho stretchen. Doch iedere oefening van Wai Dan of dynamische Qi Gong komt eigenlijk neer op een zachte vorm van stretching.
Er bestaan tal van 'vormen' van het Wai Dan Qi Gong, waaronder er zijn die ondermeer bepaalde dieren zoals de aap en de beer nabootsen. Anderen zijn dan weer meer gericht op zelfverdediging zoals het tai chi chuan (ook wel schaduwboksen genoemd). Vandaar dat men nogal eens het onderscheid maakt in het martiale Qi Gong, gericht op de krijgskunst en het geneeskundige Qi gong.
Een andere veel gebruikte opdeling is deze in het Dynamische, bewegings Qi Gong (Wai Dan) en het Statische, innerlijke Qi Gong (Nei Dan).
Het is vooral die laatste die de meeste geneeskundige toepassingen vindt, hoewel bepaalde martiale Qi Gong meesters er gebruik van maken om een tegenstander vanop een afstand tot staan te brengen of uit te schakelen. Geoefende meesters kunnen met deze vorm van Qi Gong zelfs een vorm van telekinese tot stand brengen.
Binnen het Nei Dan Qi Gong maakt men daarom nog eens het onderscheid tussen de interne en de externe Qi Gong. De eerste is deze die we bij onszelf toepassen en waarbij we onze eigen energie doen stromen, vooral middels ademhaling en concentratie.
De andere is deze die een Qi Gong meester of -dokter naar iemand toestuurt (soms vanop zeer grote afstand) en waarmee hij een bepaalde invloed kan uitoefenen op het energiesysteem van de andere persoon. De kunst bij dit laatste is de energie te kunnen bundelen en door middel van concentratie over te brengen.
Het Nei Dan Qi Gong berust volkomen op de houding, de ademhaling en de concentratie en is eigenlijk de krachtigste vorm die men alleen onder begeleiding van een leraar zou mogen beoefenen. Hoe minder de beweging, hoe krachtiger de energie en wie nog niet bekwaam is om zijn eigen Qi goed onder controle te houden of zich energetisch en spiritueel niet in balans bevindt, kan ernstige gezondheidsproblemen of vervelende bijwerkingen ondervinden. Menig yoga-beoefenaar die ging experimenteren met bepaalde oefeningen om de kundalinie (oer- of sexuele energie) omhoog te brengen en zo zijn Chakra's (energiecentra op de mediaanlijn van het lichaam) te openen, heeft hiervoor de hoge prijs van de krankzinnigheid betaald.
Zen behoort tot de krachtigste vormen van het Nei Dan Qi Gong en wordt daarom ook best onder leiding van een ervaren meester beoefent. Tenminste als men die hoogste vorm wil bereiken.
Zen kan men immers ook op een lager niveau beoefenen en dan heeft het vooral een kalmerende, relaxerende werking. In dat geval is gewoon zitten in de juiste houding, lettend op zijn ademhaling en het loslaten van de geest het belangrijkste.
Iedere beoefenaar van Qi Gong zou moeten beginnen met zen om zodoende zijn of haar geest in evenwicht te brengen. Een Qi gong sessie begint en eindigt best met meditatie of zen.
Voor de beginnend beoefenaar is het daarna belangrijk om de juiste houding aan te nemen. Staand is dat :
Beide voeten evenwijdig aan elkaar, op schouderbreedte van elkander. Lichtjes in de knieën zakken en zorgen dat de knieën perfect boven de voeten staan. Van bovenaf gezien komen de knieën gelijk met de toppen van de tenen. Kantel dan het bekken waarbij je het kruis naar voor duwt. Je merkt dan dat de bilspieren zich opspannen. Laat deze los en merk dat je bekken iets teruggaat. Dit is de juiste positie. Nu staat je bekken perfect boven je knieën die recht boven je voeten staan. Zet nu alle ruggewervels mooi de ene op de andere zodat je een mooie rechte rug krijgt. Beeld je in dat er vanuit je kruin een imaginair bandje naar de hemel reikt die je lichtjes naar boven trekt. Trek de kin een klein beetje in en kijk zo'n drie meter voor u in de verte, schuin naar beneden. Houd de ellebogen iets van het lichaam weggedraaid alsof je een ei onder beide oksel geklemd hebt. Zodoende raken de armen het lichaam niet meer. Ontspan je. Je moet nu het gevoel hebben alsof het skelet van je lichaam helemaal alleen staat, dus zonder dat je ook maar één spier moet gebruiken om het recht te houden. Dit is de goede houding.
In het begin kan het wat stroef verlopen en ongemakkelijk aanvoelen, doch dat went. Maar op deze manier heb je een houding die een goede energiedoorstroming mogelijk maakt.
Zittend :
Zet je voeten plat op de grond, eveneens evenwijdig aan elkaar en op schouderbreedte. Zorg dat je knieën een hoek van 90° vormen en ga bij voorkeur op je zitbeentje zitten. Trek daartoe je billen wat op en ga op het harde beentje (staartbeen) zitten. Breng de rug recht en doe hetzelfde als hierboven met het hoofd, kin en armen. Laat je armen hangen. Eventueel kan je tegen de leuning van je stoel zitten als deze recht is, doch het is beter van niet omdat je dan de neiging krijgt om onderuit te zakken. Gebruik zeker geen stoel met leuning omdat die je armen omhoog duwt en zo een blokkade in de schouders veroorzaakt. Hierdoor wordt je monnikskapspier korter en krijg je een stram schoudergewricht, wat de energiedoorstroming naar het hoofd stremt en hoofdpijn veroorzaakt.
Bij dit alles moet je goed op je adem letten. De diepe en lage buikademhaling is hier aangewezen. Concentreer je op je hara, dat is het punt twee vingers onder je navel, twee vingers in het lichaam. Dit is je belangrijkste energiecentrum of ook wel in het Westen je zwaartepunt genoemd.
Door je op dat punt te concentreren wordt je ademhaling als vanzelf dieper, rustiger en gelijkmatiger. Duw je buik naar buiten bij het inademen. Hierdoor creëer je een onderdruk in de buikholte hetgeen het middenrif naar beneden trekt en de longen doet uitzetten. Trek nu de buik in om uit te ademen, zodoende een overdruk scheppend die het middenrif omhoog duwt en de longinhoud verkleint.
Zo krijg je een buikademhaling en adem je als het ware met je buikspieren.
Bij Qi Gong ademen we meestal zowel in als uit via de neus. Dit is omdat we zodoende de snelheid van ademen beter kunnen regelen zodat we even snel uit als inademen. Let wel : ademen op zich mag geen energie kosten. Je hoeft dus de lucht niet naar binnen te 'zuigen' en naar buiten te 'blazen'. Je laat gewoon de lucht in en uit de longen 'vloeien'. Ademen dient geheel onhoorbaar te geschieden.
Door je op je ademhaling te concentreren zal ook je geest rustiger worden. Bij de dynamische Qi Gong concentreer je je op de bewegingen of je kijkt naar de leraar die de oefening voordoet. Oefen je alleen, haal dan het beeld voor je geest van iemand die de oefening perfect uitvoert en laat je lichaam doen. Onbewust zal het de oefening goed nadoen. Houdt in ieder geval je aandacht bij de oefening en laat je gedachten niet afdwalen of vervallen in gepieker. Zodoende komt je geest tot rust en beantwoord je aan het derde basisprincipe van Qi Gong
Qi gong wordt soms wel eens de 'energiebesparende' oefening genoemd of de oefeningen die het leven verlengen.
Qi Gong beoefenen kan tot verschillende gewaarwordingen leiden. De voornaamste ervan is dat men een zacht en warm tintelend gevoelen doorheen het lichaam voelt stromen. Men ervaart ook een kalmte en een gevoelen van frisheid en levendigheid, zowel van geest als lichaam. Soms kan men zich in eerste instantie zeer loom voelen en van daaruit een goede nachtrust hebben zodat men zich de dagen nadien zeer energiek voelt. Toch is het over het algemeen niet echt aanbevolen om Qi Gong te beoefenen voor men gaat slapen. De vitaliserende werking kan de slaap belemmeren. Beter is het om dan wat relaxerende meditatie te doen. Zeker voor mensen met slaapstoornissen.
Doorgaans kan het effect dat men ervaart enkele uren tot verschillende dagen aanhouden, afhankelijk van de energievoorraad. Na een paar lessen Qi Gong (en het goed uitvoeren van de oefeningen) zou men al resultaat moeten merken.
Qi Gong stimuleert de spijsverteringsorganen waardoor de aktiviteit van de organen toeneemt en de eetlust bevordert. Daarnaast zijn er tal van andere effecten in het lichaam, vooral van fysiologische aard, welke zelfs door Westers wetenschappelijke onderzoeken bevestigd worden. Ook op de hersenen lijkt het een positieve invloed te hebben, vermits daar meer geordende golfpatronen ontstaan en er een afname van de prikkelbaarheid van het sympathische zenuwstelsel optreedt evenals een toename van de aktiviteit van het parasympathische. Hierdoor wordt het regeneratie-proces van het lichaam gestimuleerd. De skeletspieren krijgen een hogere ontspanningsgraad, de ademfrequentie neemt af terwijl de diepte van de ademhaling en de zuurstofopname toeneemt. Hoge bloeddruk wordt lager en lage bloeddruk wordt hoger.
